Me rastin e shenimit te 70.vjetorit te vdekjes tragjike te njerit nga piaktoret me te medhenje serb Sava Shumanoviq ( 1896 – 1942), ne Galerin e Ushtrise se Serbise ne Beograd, eshte hapur ekspozita ,,Dekada e fundit”. Programi percielles I kesaj ekspozite eshte ,,Sava Shumanoviq – personalishte, familjarisht dhe kombetar” e cila perfeshin zgjedhjen e fotografive dhe dokumenteve per ket artist dhe familjen e tije te gjer, me te cilen jane paraqitur detajet pak te njoftura nga jeta artistike, krijemtarise dhe rrethit ne te cilin ka jetuar. Autori I kesaj ekspozite ,,Dekada e fundit” jane Vesna Burojevi dhe Ljubica Jukiq.
Ekspozita perfeshin zgjedhjen e veprave te dekases se fundit te Shumanoviqit ne Shid, nga viti 1931.deri ne vitin 1942. ka then Ljubica Jukiq.
Shtepien familjare Sava e leshon si voglushi dhijetvjeqar, kur regjistrohet ne gjimnazin e Zemunit. Ne kerkimin per njohuri eshte shkolluar edhe ne Zagreb dhe ne Pariz. Gjat qendrimit ne Pariz ne vitin 1920. ka pranuar tendencat bashkohore ne vizatim, dhe eshte ber perfaqsuesi me I rendesishmi I konstruktivizmit ne artin serb, thekson Jukiq.
Gjat qendrimite te tije te dyte ne Pariz nga viti 1925.deri ne vitin 1928. ka marre miranjohje nga kritiket me te njohur franqez ,,Te jesh ne rrethin e kritikave te Parizit ne ate kohe, nuk ka qen sinjal I vogel, qe eshte fjala per talentin e madhe” ka shkruar kritiku letrar dhe I artit Milan Kashanin.
Ne 12 vitet e fundit te jetes Sava Shumanoviq I ka kaluar ne Shid, ka then Jukiq, dhe ka shtuare qe ne ket periudh ka vizatuar me shume se treqinde punime. Si tem ne dekaden e fundit te jetes se tije ka qen pejsazhi. Tema e dyte e perferuar e tije ka qen akti, thekson Jukiq.
Sipas fjalve te saja ate cka ka deshiruar Sava si inspirim ka pasur ne Shid. Puna e tije dhijetvjeqare eshte vizatimi I pjeses se Sremit, Ajo ka then qe pejsazhet e verteta jane punuare nga viti 1932 dhe 1933. keto punime jane nje nder punimet me te mira te tija. Ne ate kohe ai ka vizatuar ,,Shidski sokaci” dhe ,,Pranvera ne kopshtet e Shidit”.
Bashkbisedusja yne thote qe drita eshte komponenta e rendesishme ne punimet e Saves, dhe qe ky arsit eshte ,,piktori yne me I madhe I drites”. ,,Shume her vizaton pemet qe kane luzuar, te komponuara njashtu qe sukurse vransiret lundrojne neper qiell, duke meshefur se ku fillon qielli dhe duke kaluar drita neper lulet e tyre zgjerohet dhe behet ajo e bardhe e Sumanoviqit”. Pershkruan Jukiq.
Sipas fjalve te saja shume her motive neper punimet e Shumaniviqit jane rruget, Ne ekspoziten ,,Dekada e fundit” vizitoret kane rastin qe te shohin platnet nga ciklusi I Sumanoviqit ,,Shidijanke” – aktet te natyrshem,
Shumanoviq ne pes vitet e para nuk ka pasur model per akt, Me vone si model ka gjetur nje vajze. Ket ciklus Sava e ka filluare me punimet e nje akti, gradualishte ka rritur dimensioned e punimeve dhe ne te njeten kohe ka rritur numrin e akteve.
Formati me I madhe eshte 250 x 190 ne te cilat ka renditur peso se shtate akte. Ciklusi ,,Shidijanke” eshte paraqitur ne ekspoziten e beogradit ne vitin 1939.
Nga prilli I vitit 1941. kur Shidi I ka takuar NDH artisti ka nderprer qe te nenshkruhet ne punimet e tija, por nuk ka nderprer qe te krijon. Disa vepra me te mira te tija jane punuare gjat viteve te luftes, Ne Velika Gospojina me 28.gushte te vitite 1942. Saven sebashku me 150 Serb nga Shidi ne 6 te mengjesit e kane arrestuar ustashet dhe e kane derguar ne Sremska Mitrovic. Te gjithe ata pas mundeimeve jane pushkatuar dhe mandej jane varrosur ne varrezat e perbashkta masovike. Shumanoviq ka vizatuar deri ne funde te jetes, kur e kane marre ate ka mbetur punimi I pambaruare ,,Mbeledhsja”.